پنجشنبه, ۱۰ آذر ۱۴۰۱

اخبار کشاورزی:

سیر خزنده خشکسالی در کردستان

L_-48.jpg

کاج پرس: 25-08-1401

خشکسالی بر خلاف سیل، پدیده‌ آرام و خزنده‌ای است که به تدریج محیط را تسخیر و به یک بلای طبیعی تبدیل می‌شود، پدیده‌ای که بر اساس تعریف‌های علمی بخش عمده ای از اراضی کردستان را تهدید می‌کند.

وقتی سیل و زلزله رخ می‌دهد، همه به دنبال جبران خسارت آن هستند و از آنجا که صدمات آن به یک باره بر طبیعت تحمیل می‌شود، برای همین به چشم می‌آید در حالی که خسارت ناشی از خشکسالی بسیار سنگین تر و گسترده‌تر بوده و چون نامحسوس است، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

خشکسالی یکی از پدیده‌های هواشناسی و جدایی ناپذیر از شرایط اقلیمی در کشورهای واقع در عرض‌های جنب حاره‌ای مانند ایران است. در این مناطق که بیشترین بیابان‌های جهان وجود دارد، خشکسالی امری عادی و ممکن است در هر محلی رخ داده و پیامدهای نامطلوب به همراه داشته باشد.

ویژگی‌ها و اثرات خشکسالی از قبیل شدت، مدت و بزرگی آن از محلی به محل دیگر متفاوت است و در مناطق خشک و نیمه خشک، اثرات کمبود بارندگی بر روی منابع آب به سرعت آشکار می‌شود، به بیان دیگر در مناطقی که به طور طبیعی دارای محدودیت منابع آب است، بروز خشکسالی تأثیرات منفی بیشتری به دنبال داشته و حتی می‌تواند به بحران منتهی شود.

خشکسالی یکی از مهمترین مخاطرات جوی است که به طور خزنده در سطح جهان شکل گرفته و به صورت منطقه‌ای عمل می‌کند. پیش‌بینی آن با عدم قطعیت زیاد همراه بوده، آغاز و پایان آن نامعلوم وچگونگی وقوع و اثرات آن در هر ناحیه با ناحیه دیگر هم متفاوت است.

* کاهش حجم سدها اولین پدیده بعد از خشکسالی

با کاهش بارش در یک منطقه یا حوضه آبریز، خشکسالی رخ می‌دهد که کم شدن ورودی آب به پشت سدها از اولین پیامدهای آن است. خشکسالی در حوزه آب، ضمن تشدید کاهش ورودی آب به پشت سد، خروجی آن به صورت تبخیر نیز افزایش می‌یابد و این یعنی روز به روز، حجم ذخیره سدها پایین می‌رود ولی به چشم نمی‌آید و تنها در آمارها می‌توان آن را به وضوح دید.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای کردستان با اشاره به خشکسالی شدید سه سال اخیر در استان گفت: منابع آبی ذخیره شده استان در حال مصرف است و به دلیل کاهش نزولات جوی، احتمال جبران این منابع به ویژه در حوزه آب زیرزمینی بسیار دشوار و گاهی غیر قابل جبران است.

آرش آریانژاد با بیان اینکه این شرایط در دشتهای شرقی استان حادتر است، افزود: کشاورزان و ذینفعان این حوزه باید، نسبت به مدیریت مصرف آب و صرفه جویی و استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری اهتمام جدی داشته باشند چرا که اولویت ورارت نیرو در بخش تامین آب، تامین آب آشامیدنی است.

وی با بیان اینکه ۳۵ درصد حجم سدهای استان در حال حاضر پر است، گفت: حج مخازن سدهای استان امسال ۹۴۷ میلیون مترمکعب است که سال گذشته ۹۵۱ میلیون مترمکعب بود یعنی پنج میلیون مترمکعب کمتر شده است.

* تاثیر خشکسالی بر بخش کشاورزی

چنانچه کاهش بارش با افزایش دما همراه شده و تداوم یابد، تبخیر و تعرق زیاد شده و نیاز گیاه به آب افزایش یافته و در نتیجه خشکسالی کشاورزی به ویژه در بخش دیم رخ می‌دهد. در این مقطع بخش کشت آبی با توجه به بهره گیری از آب‌های زیرزمینی هم چنان می‌تواند به حیات خود ادامه دهد.

عضو هیات علمی دانشگاه کردستان با بیان اینکه ۸۵ درصد کشت محصولات زراعی کردستان و حتی بخشی از باغات آن دیم است، اظهار داشت: بر اساس تجربه تاریخی، کردستان سالانه بارندگی متوسط بالاتر از کشور را تجربه کرده است اما با تغییر اقلیم دنیا و کشور، واریانس بارش به شدت افزایش یافته است.

حامد قادرزاده با بیان اینکه بیشتر زمین‌های کردستان شیب دار هستند گفت: به دلیل وابستگی مالی شدید کشاورزان به زمین‌های کشاورزی و به خاطر شرایط خاص اقتصادی، به اندازه کافی سرمایه‌گذاری لازم برای توسعه بخش کشاورزی از سوی کشاورزان صورت نگرفته است.

وی اضافه کرد: اگر چه جهاد کشاورزی هم تلاش کرده تا به کشاورزان در جهت معرفی الگوی کشت و توسعه سیستم آبیاری کمک کند، اما به دلیل ارزان بودن نسبی قیمت محصولات کشاورزی در مقایسه با صنعت، معدن و خدمات آنگونه که باید کشاورزان نتوانستند به سود سرشاری که منجر به انباشت سود سرمایه شود دست پیدا کنند و به همین دلیل سرمایه گذاری در این بخش انجام نشده است.

دکترای تخصصی اقتصاد کشاورزی افزود: اگر در این راستا گامی برداشته می‌شد و یا برداشته شود، کشاورزان خود سعی در تغییر رویکرد و انبار کردن آب به ویژه آب سبز و آبی اقدام خواهند کرد.

قادرزاده در توضیح آب سبز و آب آبی گفت: آب سبز نوع آبی است که توسط بارش مستقیم به زمین داده می‌شود و فلسفه کشت پاییزه از سوی کشاورزان استفاده از همین آب است.

وی درباره آبی هم افزود: منظور از این آب آبهای سطحی هستند که بعد از باران در محیط باقی می‌ماند و کشاورزان برای آبیاری از آن استفاده نکرده‌اند که دلیل آن هم نبود سرمایه کافی برای کشاورزان و نبود امکان نگهداشت آبی در نزدیکی زمین‌های کشاورزی بوده است و به همین دلیل بیشتر آن از دسترس کشاورزان و حتی از استان خارج می‌شود.

قادرزاده با بیان اینکه یکی از دلایل اصلی بستن سد در استان‌های با وضعیت توپوگرافی کردستان، بهره‌گیری از آب آبی است یادآور شد: از طرف دیگر به دلیل رشد جمعیت در شهرها، بیشتر آب سدها به آب شرب اختصاص یافته و آبی که در اختیار بخش کشاورزی قرار می‌گیرد محدوده کمتری را از نظر فاصله از سد یا آب بند دارد و کسانی که از آن بهره‌مند هستند اکثراً به صورت ناکارآمد (غرقابی) استفاده می‌کنند.

عضو هیات علمی دانشگاه کردستان اضافه کرد: اگرچه ۹۰ درصد آب‌های سطحی‌ها را بخش کشاورزی در بردارد اما واقعیت این است که طبق مطالعات ۷۰ درصد آن در بخش کشاورزی مصرف می‌شود و بقیه به صورت تبخیر یا پایین رفتن از لایه‌ها به سمت آبهای زیرزمینی انجام می‌گیرد و سه تا پنج درصد را هم آب شرب به خود اختصاص می‌دهد.

قادرزاده تاکید کرد: موضوع حفظ منابع آبی بهره‌وری آب و استفاده از آبهای طبیعی آبی و سبز نیازمند سرمایه‌گذاری با نگاه بلندمدت است اما تا زمانی که الگوی اقتصادی مناسبی بسته به هر منطقه و بر اساس مطالعات معرفی و مورد بهره‌برداری قرار نگیرد به دلیل نوسانات شدید بیش از پیش بارش امکان مدیریت فعالیت‌های کشاورزی به راحتی میسر نخواهد بود.

* دانش اقتصادی راهکار تداوم کشاورزی

عضو هیات علمی دانشگاه کردستان تاکید کرد: برای بهبود این شرایط اساسی‌ترین راهکار شناسایی مزیت هر یک از مناطق و پیروی از مزیت نسبی است. وی اضافه کرد: سیاست‌های اقتصادی در کشور نیز می‌تواند به تسریع در اجرای چنین سیاست‌هایی کمک کند و چنانچه سیاست‌های اقتصادی نتواند برای مدتی کشاورزان را در روستا نگهدارد اثر خشکسالی‌ها به مراتب بیشتر خواهد بود.

قادرزاده گفت: با توجه به جابجایی جمعیت بعد از انقلاب اسلامی از نسبت ۲۵ به ۷۵ به ۲۲ به ۷۸، تغییرات جمعیتی روستا و شهر گویای این مطلب است و حتی در بهترین شرایط بارندگی و عملکرد بالای محصول امکان ایجاد تعادل جمعیتی بین مناطق شهری و روستایی فراهم نمی‌شود.

این دکترای اقتصاد کشاورزی افزود: جابجایی سریع جمعیت از روستا به شهرها به دلیل کاهش متوسط درآمد دریافتی از بخش کشاورزی است و به ناچار رشد جمعیت یا نیرویی فعال جوانان مناطق روستایی به قصد کسب درآمد بیشتر روستا را به سویش از ترک می‌کنند و این قضیه باعث می‌شود بهره وری بخش کشاورزی به دلیل پیر شدن جمعیت روستا بیش از پیش کاهش یابد.

وی تاکید کرد: چنانچه سیاست‌ها در جهت معرفی و استقرار فعالیت‌های مکمل در روستا طراحی و اجرا می‌شد این موضوع باعث کاهش فشار جمعیت به مناطق شهری و نگهداشت جمعیت در مناطق روستایی و کمک به بخش کشاورزی که ماهیت فعالیت فصلی می‌شد که میسر نشد.

قادرزاده افزود: حال می‌توان گفت با توجه به نوسانات موجود و بارش و تغییر اقلیم حاکم در دنیا بهره گیری از متخصصان بخش کشاورزی به طور مستقیم در مدیریت بخش‌ها و روستاها امری اجتناب‌ناپذیر است و برای مثال وجود دهیاران کار آزموده دارای دانش اقتصاد و مدیریت کشاورزی می‌تواند راهگشای مناسبی برای انتقال دانش مدیریت بحران بهره برداران بخش کشاورزی باشد چرا که تعداد بهره‌برداران به اندازه‌ای زیاد است که نمی‌توان فقط از طریق رسانه‌ها موجبات انتقال دانش مدیریت صحیح مقابله با بحران را فراهم کرد.

وی گفت: تصور کنیم اگر به ازای هر روستای بالای ۲۰ خانوار در استان یک مهندس دارای دانش و تخصص مدیریت اقتصاد کشاورزی عهده دار مدیریت روستا شود آیا امکان افزایش بهره‌وری منابع روستا بیشتر نمی‌شود؟

وی اضافه کرد: سیاست‌های جمع آوری آب در مناطق روستایی با تکیه بر حفاظت زیست محیطی یکی از پیشنهادهایی است که به نگهداشت آب و تغذیه آب‌های زیرزمینی و استفاده از آب و آبی کمک می‌کند.

قادرزاده گفت: به عنوان مثال ایجاد گودال‌هایی در مناطق مناسب می‌تواند میزان آب مورد نیاز و رطوبت مناسب منطقه را تا حدی تامین کند و لذا لازم است تا زنجیره کارشناسان اقتصادی روستاها را به بخش‌های اقتصاد دولتی و دانشگاه گره بزنیم.

* مدیریت سازگاری با خشکسالی

با شناخت درست پدیده خشکسالی و پذیرش آن به عنوان یک واقعیت اقلیمی و گریزناپذیر کشور، می‌توان به این نتیجه رسید که مدیریت سازگاری با این پدیده، شاید ساده‌ترین و کم هزینه‌ترین روش برای مواجهه با آن و کاهش خسارات ناشی از آن باشد.

کردستان یک میلیون و ۲۲۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی شامل ۸۹۶ هزار و ۲۳۵ هکتار اراضی دیم معادل ۸۸ درصد و ۱۲۱ هزار اراضی آبی معادل ۱۲ درصد دارد.

کردستان سه میلیون و ۱۹۹ هزار راس دام سبک و سنگین، ۱۳ میلیون قطعه انواع طیور و ۱۱۶ هزار کندوی زنبور عسل دارد و جمعیت بهره بردار کشاورزی آن ۱۱۵ هزار نفر است که این جامعه سالانه حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تُن محصولات کشاورزی تولید می‌کنند که ۳۲۰ هزار تُن از این میزان مربوط به محصولات باغی و باقی مربوط به بخش زراعت است.

عمده محصول زراعی این استان گندم با حدود یک میلیون تُن در سال است و عمده محصول تولیدی باغی نیز توت فرنگی با حدود ۴۸ هزار تُن است.

به گزارش کاج پرس به نقل از ایرنا، میزان بارندگی سالانه در شرایط عادی اقلیمی معادل ۴۵۵ میلی‌متر و بیشترین میزان بارندگی سالیانه مربوط به شهرهای مریوان و بانه با حدود ۸۰۰ میلی‌متر و کمترین میزان بارندگی در شرق استان حدود ۴۰۰ میلی‌متر و در قسمت مرکزی یعنی سنندج نزدیک به ۵۰۰ میلی متر است.............. ........................ ........... .... //.... کد 48L

در شبکه‌های اجتماعی به ما بپیوندید:

https://t.me/kajpress00

https://www.instagram.com/kajpressnews

 

 

  

 

 

33561927783576807403

  

تمامی حقوق مادی معنوی سایت محفوظ است .