تمدید مهلت نووی‌پو؛ مطالبه کلیدی تولیدکنندگان از دولت و بانک مرکزی
تهران- کاج پرس
سه شنبه، ۲۸ مهر ۱۴۰۵، در نمایشگاه بین‌المللی تهران (سالن خلیج فارس)، پنلی با محوریت ابزار مالی تعهدی دیجیتال «نووی‌پو» بانک کشاورزی برگزار شد. در این نشست دکتر کردلو، مدیرکل دفتر امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، مهندس پویان‌فرد، عضو هیئت‌مدیره بانک کشاورزی، دکتر قدیری، رئیس انجمن خوراک دام، طیور و آبزیان، و دکتر مبصری، دبیر انجمن زنجیره گوشت مرغ کشور درباره کارکرد، دستاوردها و محدودیت‌های این ابزار در تأمین مالی زنجیره دام و طیور سخن گفتند. پیام اصلی پنل روشن بود: پس از حذف ارز ترجیحی، ادامه تولید پروتئینی کشور به ابزارهای تأمین مالی هدفمند و غیراستاتیک وابسته است و نووی‌پو تجربه‌ای اجرایی در این مسیر بوده است. منابع نووی‌پو به‌عنوان «اعتبار دیجیتال زنجیره‌ای»، صرفاً در حلقه تأمین نهاده تا تولید مصرف می‌شود و بازپرداخت آن متناسب با دوره تولید، حداکثر ظرف سه ماه انجام می‌شود.
جهش نیاز نقدینگی پس از تغییر نرخ ارز
به گفته سخنرانان پنل، آزادسازی نرخ ارز در دی‌ماه ۱۴۰۴، قیمت ارز ترجیحی ۲۸٫۵ هزار تومانی نهاده‌های دامی را به حدود ۱۱۲٫۵ هزار تومان رساند. بر اساس آمار سامانه بازارگاه که در جلسه به آن استناد شد، گردش مالی مرتبط با نهاده‌ها از حدود ۳۹۷ همت به ۷۸۰ همت افزایش یافت؛ جهشی که سیستم بانکی ظرفیت تأمین سریع «ما به‌تفاوت» آن را نداشت. طبق توضیح گویندگان، فرایندی که معمولاً دو تا سه ماه طول می‌کشید در یک هفته انجام شد و در همین بازه نووی‌پو وارد بازار شد. در همین نشست اعلام شد حدود ۳۸۰ میلیون دلار ارز نهاده‌های دامی از مسیر این ابزار تأمین شده است. این روایت پیش از این از سوی روابط عمومی بانک کشاورزی زیر عنوان «فشار سنگین سرمایه در گردش تولیدکنندگان پس از حذف ارز ترجیحی و ضرورت ابزار حمایتی هوشمند» مطرح شده است.
نووی‌پو؛ دستاورد اجرایی و محدودیت‌های ابزار
در این پنل، از مقایسه ارقام هزینه تأمین مالی روشن شد که اگر بانک کشاورزی، به تولیدکنندگان دام و طیور تسهیلات پرداخت می‌کرد، حدود ۲۱ همت سود می‌برد؛ اما با نووی‌پو این رقم سود به حدود ۱٫۵ همت کاهش یافت. قدیری نیز تاکید کرد: پس از حذف ارز ترجیحی، بین ۸۰۰ تا ۹۰۰ همت کمبود نقدینگی در زنجیره ایجاد شد و قیمت ذرتِ که سابقاً ۱۱٫۳ هزار تومان بود به ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان رسید، اما شبکه پولی–بانکی کشور به‌طور منسجم به کمک تولید نیامد؛ در حالی که بانک کشاورزی وارد شد و بانک مرکزی نیز از آن حمایت مقطعی کرد. توصیف رسمی ابزار نیز همین جهت‌گیری را تأیید می‌کند: جایگزینی وجه نقد در تعامل تولیدکننده، تأمین‌کننده خوراک و واردکننده نهاده، به‌همراه اتصال به سامانه بازارگاه برای تخصیص هدفمند اعتبار.
قدیری همچنین گفت:این باعث شد تولید کنندگان نتوانند اقتصاد خودشان را پیش بینی پذیر کنند یعنی ریسک تولید را کاهش دهند. همچنین در پنل گفته شد: از ۱۸ تیر مجوز نووی‌پو از بانک کشاورزی گرفته شده بود تا ۳۰ شهریور، و این مهلت اکنون تمام شده است.
با این حال، پنل، تصویری یک‌سویه نداشت. دکتر مبصری گفت: «نووی‌پو به‌موقع وارد شد، اما آیا کفایت می‌کند؟» وی به این پرسش پاسخ منفی داد و گفت: ابزار مالی نباید استاتیک باشد. به گفته او نووی‌پو به برات نزدیک است اما در عمل به سمت ضمانتنامه حرکت کرده و الزاماتی مانند پیش‌پرداخت را به صنعت دام و طیور تحمیل می‌کند؛ در حالی که این صنعت توان پرداخت آن را ندارد. دکتر قدیری نیز یادآور شد نووی‌پو نه برات است، نه اوراق گام و نه ضمانتنامه بانکی، و مهلت مجوز آن (مجوز گرفته‌شده در ۱۵ اردیبهشت تا ۳۶ ماه) رو به پایان است؛ همچنین در دوره‌های اخیر، برای دریافت ضمانت درصدی پیش‌پرداخت مطالبه شده است. جمع‌بندی منتقدان این بود که اگر ابزار قابلیت تبدیل به ارز یا ریال، انتقال به بانک‌های دیگر، تقسیم‌پذیری و نقدشوندگی (به‌مثابه برات الکترونیکی یا اوراق قابل فروش) نداشته باشد، بیش از «کاغذ رنگی» ارزشی ندارد؛ همچنین نبود «ابزار تضمین حاشیه ارز» و کندی نرخ ارز شبکه بانکی به‌عنوان دو خلأ ساختاری مطرح شد.
تمدید ابزار و پیوند آن با شبکه بانکی
از پنل چند خواسته سیاستی مشخص بیرون آمد: تمدید شش‌ماهه مجوز نووی‌پو با پیگیری بانک مرکزی، سازمان برنامه و بودجه و وزارت اقتصاد؛ افزایش اختیارات بانک کشاورزی یا ورود منسجم کل شبکه بانکی به تأمین مالی زنجیره؛ امکان تبدیل نووی‌پو به ارز یا ریال و قابلیت انتقال و تقسیم آن میان بانک‌ها به‌گونه‌ای که واردکننده در بروکراسی گرفتار نشود؛ و پیشنهاد تخصیص سهم ۱۰ و ۹۰ درصدی (برات، اوراق گام یا نووی‌پو) در چارچوب برنامه هفتم پیشرفت. گویندگان بر نقش ضمانتنامه در پوشش نکول تولیدکننده، دیجیتالی‌شدن تدریجی ابزارهای تضمینی و ضرورت تجهیز منابع ارزی (در حد دو تا سه میلیارد دلار در شرایط جنگی) تأکید کردند. این خواسته‌ها با مطالبه‌های رسمی تشکل‌های دامی پس از حذف ارز ترجیحی هم‌راستاست و با تجربه تخصیص اعتبار هدفمند نهاده‌های دامی بانک کشاورزی نیز قابل جمع است. دکتر کردلو نیز گفت اگر بانک کشاورزی نبود، عبور از مقاطع حساس جنگ رمضان، ماه رمضان و نوروز ممکن نبود.
نووی‌پو نه برات است، نه گام و نه ضمانتنامه بانکی. یعنی نباید آن را با هیچ‌یک از این ابزارهای مالی اشتباه گرفت یا با آن‌ها معادل شمرد.
و درباره شرط پیش‌پرداخت گفته شد: آن‌هایی که قبلاً ضمانت گرفته‌اند (یعنی پیش از ۳۰ شهریور، در دوره اعتبار نووی‌پو) با صفر درصد پیش‌پرداخت بهره‌مند شده‌اند. اما از ۳۰ شهریور به بعد، شرط نوین این است که ۱۰ درصد پیش‌پرداخت لازم است.
و اما خبر خوب در این پنل؛ راه‌اندازی «اولین صندوق تضمین صنایع خوراک دام و طیور و آبزیان» توسط دکتر موافق قدیری رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان کشور و کارکرد حیاتی آن در پوشش نکول و صدور ضمانتنامه برای تولیدکنندگان بود.
