سیاسی کاری با گندم مانع توسعه کیفی تولید آن است
کشاورزی آینده جهان- 16/ 05/ 1403
منصور انصاری
تولید گندم به عنوان یک محصول راهبردی برای ایجاد امنیت غذایی در عرصه محدودیت های اقلیمی و کم آبی با مشکلات و موانع بسیاری مواجه است. به عبارتی، یکی از چالش های عمده تولید گندم دگرگونی در شرایط اقلیم است، آن هم در سرزمینی خشک و نیمه خشک مانند ایران که طی نیم قرن اخیر و به تدریج با بحران کمبود آب و کاهش قابل توجه سطح سفره های آب زیرزمینی روبرو بوده است.
در واقع، میزان برداشت بیش از ذخیره و نفوذ آب های سطحی در سفره های آب زیر زمینی بوده و این رخداد را باید بیش از آنکه اقلیمی و طبیعی دانست به عنوان امری سیاسی و بانگرش « تا توان داریم بکاریم و برداشت کنیم» بدون اینکه به علوم هیدرولوژی یا دانش های کاربردی افزایش بهره وری تکیه کنیم ایجاد شده است. یعنی سمت تولید گندم به عنصر اساسی تولید یعنی بهره گیری از آب با کمترین برخورداری از تکنولوژی سامانه های نوین آبیاری یا روش های دیگر تکنولوژی مصرف آب بوده است، لذا با اولین شرایط خشکسالی و کاهش بارندگی ها معادله برداشت و ذخیره در سفره های آب زیرزمینی به نفع برداشت با ناترازی مواجه شده است.
گسترش چاه های غیر مجاز بالغ بر 450 هزار حلقه در سراسر کشور وضعیت نگران کننده ای را برای حکمرانی آب و مدیریت کلان آن ایجاد کرده است. به عبارتی تولید کلان گندم به عنوان یک محصول راهبردی به لحاظ ناتوانی در حکمرانی علمی آب کشور در مضیقه و دشواری است.
اگر نیک بنگریم، این خطر برای تولید گندم متاثر از سیاسی کاری و اعمال نفوذ سیاستمداران و نمایندگان مجلس است که با حمایت از این یا آن کشاورز زمینه های حفر چاه های عمیق غیر مجاز را فراهم می سازند!
گذشته از موضوعاتی از این قبیل که در سطح خُرد سیاسی کاری و اعمال سیاست های جانب دارانه جای می گیرد، موضوع «شتاب در کاشت گندم به هر قیمتی » نیز در حوزه سیاسی کاری آن دسته از سیاست مدارانی قرار دارد که از کشاورزی کمتر اطلاعی دارند. حال آنکه آن دسته از متخصصان و صاحب نظرانی که مبنای تولید گندم را علوم در رشته های مختلف و مرتبط با کشاورزی می دانند بدون آنکه بر بحث محدویت کاشت تکیه کنند بر این باور هستند که می توان با بهره گیری از بذور مناسب برای هر اقلیم، میزان کوددهی و ترکیبی از انواع کودها، افزودن مواد تقویت کننده و عناصر شیمیایی به خاک در چارچوب علوم خاک ورزی که موجب پایداری خاک می شود و به کارگیری ماشین ها،ادوات و دنباله بندهای مدرن در تمام دوره کاشت، داشت و برداشت گندم و همچنین ایجاد پیوندی زنده و کاربردی میان نتایج تحقیقات و تولید، توام با آموزش و ترویج مداوم با نگرش انتقال دانش روز به مزارع گندم، ضمن جلوگیری از کاهش سطح سفره های آب زیرزمینی حتی این ذخایر را به عنوان ذخایر تجدید پذیر در مواردی احیا کرد. کاری که معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی طی ده سال گذشته به ویژه چند سال اخیر با تجمیع دانش مرتبط و انسجام در کاربرد آنها در مزارع گندم انجام داده است.
دست یابی به خودکفایی گندم در سال گذشته و طلیعه های آن در سال جاری آشکار می سازد که مجموعه معاونت زراعت و دفتر مجری طرح گندم و کارشناسان و متخصصان زیرمجموعه آن توانسته اند به رغم تغییرات مداوم شرایط اقلیم، کشور را به افتخار خوداتکایی در گندم مزین کنند. گرچه این دستاور ملی که بر پایه علوم و دانش کاربردی در عرصه زیربخش های فرایند تولید گندم حاصل شد در هیاهوی خبری برآمد شایسته ای نیافت و فقط به انعکاس خبری آن بسنده گردید.
حال این مهم در شماره 270 - تیرماه مجله «صنایع زیرساخت های کشاورزی » https://B2n.ir/m91778 به عنوان یک بحث علمی و تحلیلی و به صورت یک سند مطبوعاتی با کمک معاونت زراعت و دفتر مجری طرح محوری گندم و مطالعات و تحقیقات کارشناسان و متخصصان و بسیاری دیگر از محققان و پژوهشگران و صاحب نظران مرتبط با زراعت و مکانیزاسیون به صورت مختصر و به عنوان یک ویژه نامه منعکس شده است.
انتشار نسخه چاپی این ویژه نامه و پی دی اف سبک شده آن با تیراژ نامحدود نیز به صورت دیجیتالی و مجاز پیامی است برای سیاستمدارانی که موضوع گندم را فقط از منظر سیاسی دنبال می کنند تا این تفهیم و تفاهم به وجود آید که پشت دست یابی به خوداتکایی گندم و کاهش و حتی قطع واردات این محصول، دنیایی از دانش نظری و علمی و آموزش ها و ترویج های کاربردی نهفته است تا اینک با گذشت ده سال به ویژه سه سال اخیر که نظریه جهش تولید در دیمزارها شکل گرفت و جایگاه ممتازی یافت زراعت غات به طور کلی و تولید گندم به طور خاص بر بستر پایداری و تثبیت آن حرکت می کند. نباید موضوع را فقط از منظر سیاسی دید و مدام در کار کارشناسان دخالت کرد.
گندم و تولید کیفی آن با اتکا به علوم جدید به مراحل اولیه پایداری و تثبیت رسیده است. کافی است دولت ها و سیاستمداران، تصمیم گیران و تصمیم سازان اقتصاد کلان کشور به عرصه های حمایتی و اعطای اختیارات بیشتر برای کارشناسان توجه کنند و بگذارند خود آنان تولید و نیاز کشور را تنظیم و حتی اگر لازم دیدند برای تامین ذخایر استراتژیک گندم وارد کنند. در عین حال در این ویژه نامه کوشش شده است روند افزایش قیمت خرید تضمینی گندم که تاثیر معنی داری بر افزایش و کاهش خرید و ذخیره سازی گندم طی سال های بعد از تصویب این قانون یعنی از سال 1368 تاکنون داشته است در جدولی آورده شود. این قیمت در سال هایی با نرخ تورم رسمی همخوانی و همطرازی نداشته است. باید گفت بسیاری از کشورهای پیشرفته که با نظام سرمایه داری اداره می شوند حمایت از کشاورزی را از قاعده رقابت های متداول اقتصادی و بازرگانی استثناء و جدا می دانند و سعی کرده اند با اعطای سوبسید به این بخش اقتصادی، ضمن حفظ و حمایت از محیط زیست، کشاورزی کشور خود را سر پا نگه دارند.
در شبکه های اجتماعی به ما بپیوندید:
