3 اصل اساسي کشاورزي حفاظتي

 دکتر سيد رضا اشرف زاده در کنار مزرعه‌اي از گندم که باهدف کار تحقيقاتي و به‌صورت حفاظتي کشت‌شده بود به خبرنگاران گفت: اين شيوه کاشت از 50 سال پيش در کشورهايي چون آمريکا، آرژانتين، برزيل، کانادا و استراليا مرسوم بوده است که در حال حاضر ميليون‌ها هکتار محصولات زراعي تحت کشاورزي حفاظتي دارند. در ايران، ما از سال 1386 و به‌صورت جدي در مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي صفي‌آباد اين شيوه کشت را به‌تدريج آغاز کرديم و البته در جلسه‌اي که در معاونت زراعت و توليدات گياهي وزارتخانه براي همين موضوع و با پيشنهاد خاک وزري حفاظتي برگزار شد بر موضوع تأکيد گرديد.

دکتر اشرف زاده يادآور شد که اين مفهوم بعداً به کشاورزي حفاظتي تغيير يافت و موضوع خاک‌ورزي که به هم زدن خاک و جابجا کردن آن با گاوآهن بود کنار گذاشته شد. ديدگاه کلي در اين شيوه کاشت اين است که آب‌وخاک در بهترين شرايط ممکن نگهداري شود، به پايداري برسد و کميت و کيفيتش بهبود يابد. دکتر اشرف زاده گفت: کشاورزي اقتصادي اولين اولويت معاونت زراعت وزارتخانه است و در ادامه تشريح کرد که کشاورزي حفاظتي 3 اصل اساسي دارد:

در حد امکان خاک را کمتر به هم بزنيم

تا حد امکان بقاياي محصول قبلي را بعد از برداشت روي خاک براي محصول بعدي حفظ کنيم، نبايد آن‌ها را بسوزانيم و يا زيرخاک ببريم و حداقل 30 درصد بقايا بايد روي زمين باقي بماند

به‌کارگيري تناوب‌هايي که انتفاع کشاورز و زمين را در پي داشته باشد يعني زمين، پيوسته زير کشت گندم يا ذرت نرود و درعين‌حال تناوب کشت، موجب سود بيشتر براي کشاورز باشد

علم زراعت قديم کنار گذاشته مي‌شود

دکتر اشرف زاده گفت: در يک‌کلام بايد گفت در کشاورزي حفاظتي علوم زراعي گذشته را بايد کنار گذاشت زيرا ديدگاه قديم بر اين باور بود که هر چه خاک را زيرورو کنيم و به هم بزنيم بهتر خواهد بود ولي در کشاورزي حفاظتي، انواع گاوآهن هيچ جايگاهي ندارد.

وي يادآور شد: نه‌تنها گاوآهن نبايد استفاده شود، حتي ديسک‌هاي يک‌طرفه و دوطرفه هم بايد در اين نوع کشت حذف شود.

خبرنگار ما در مورد استفاده از «چيزل» در زمين‌هاي سخت و سنگلاخي سؤال کرد که دکتر اشرف زاده گفت: حسب مورد مي‌توان از «چيزل» استفاده کرد.

وي تأکيد کرد: سوختن بقايا و زيرخاک کردن آن‌ها ممنوع است، بايد بقايا براي تجزيه به مواد آلي و تقويت هوموس که شاه‌کليد افزايش عملکرد محصول است بر سطح خاک باقي بمانند.

دکتر اشرف زاده گفت: معجزه‌اي که در استان خوزستان به‌عنوان اقليمي گرم با رطوبت بالا اتفاق افتاد افزايش ضريب ماده آلي چندين برابر نسبت به کشورهاي اروپايي است که خاک سرد دارند و درحالي‌که 90 درصد کشاورزي حفاظتي دنيا در اراضي ديم هست ما توانستيم اين شيوه کشت را در اراضي آبي به کار ببريم و نتيجه خوبي بگيريم، چنانچه اينجا اولين «هاپ» کشت آبي کشور در عرصه کشاورزي حفاظتي است.

وي يادآور شد: آنچه از اين شيوه انتظار داريم بهبود کميت و کيفيت محصول و افزايش آن است.

مقرون به صرفه بودن کشاورزي حفاظتي

دکتر اشرف زاده در پاسخ سؤال خبرنگار ما که «آيا اين تنوع کشت، مقرون‌به‌صرفه تر از کشت به شيوه قديم است و براي صنايع و تجهيزات و ادوات کشاورزي چه اتفاقي خواهد افتاد»، گفت: دلايل علمي، تجربي و تحقيقاتي بسياري داريم که اين نوع کشاورزي در جمع‌بندي نهايي براي کشاورزان و کشاورزي مملکت مقرون‌به‌صرفه است و رويکرد سازندگان ادوات و ماشين‌هاي کشاورزي نيز بايد با اين تحول که در ساختار چشم‌انداز 1404 هم مورد تأکيد قرارگرفته است در عرصه ساخت تغيير کند.

دکتر اشرف زاده با اشاره به 8 هکتار کشت گندم به شيوه حفاظتي که به سرسبزي و يکدستي قابل‌توجهي رسيده بود به مزاياي متعدد ديگر در عرصه کشت حفاظتي اشاره کرد و انواع کاشت محصولات زراعي با اين شيوه را که در موسسه تحقيقات صفي‌آباد با همکاري سيميت در قالب يک قرارداد 6 ساله ميان وزارت جهاد کشاورزي و اين موسسه انجام‌شده بود را برشمرد.

همکاري با سيميت در سه اقليم براي توليد بذر گندم

بازديد جالب و ارزشمند ديگري که در اين سفر يک‌روزه براي خبرنگاران فراهم شد، بازديد از مزرعه‌اي بود که زير نظر دکتر «طيب غفاري»، به نژاد گر غلات، اداره مي‌شد و در شرايطي انجام گرفت که ايشان مشغول فعاليت‌هاي به نژادي گندم بودند. دکتر غفاري در حين اجراي عمليات و مراحل کاري براي توليد بذر گندم، به سه نوع گندم در دنيا با عناوين گندم بهاره، زمستانه و فکولتاتيو (بينابين زمستانه - بهاره)، اشاره کرد و گفت: در پروژه مشترک ايران و سيميت در سه اقليم متفاوت روي گندم بهاره، زمستانة آبي و زمستانة ديم فعاليت مي‌کنيم.

وي در ادامه گفتگو با خبرنگاران ضمن تشريح فعاليت به زراعي گفت: در مراحل علمي افزايش توليد سه مرحله عمده تعريف مي‌شود: يکي به نژادي يا اصلاح نبات، دوم به زراعي يعني چگونه مزرعه را مديريت کنيم که محصول بهتري داشته باشيم و ظرفيت توليد ژنتيک را در عرصه ببينيم و سوم بحث بذر است.

وي تأکيد کرد: کار به نژادي اگر کامل انجام شود اما بذر خالص و کافي در اختيار بهره‌بردار نباشد فايده‌اي ندارد چون همه کارها براي بهبود و افزايش توليد است، پس بايد يادآور شد «به نژادي»، «به زراعي» و «توليد بذر» با هم بايد براي دست‌يابي به يک کشاورزي اقتصادي مدنظر قرار گيرند و توليد بذر کافي براي بهره‌برداران از ضروري‌ترين اقدامات در اين عرصه به شمار مي‌رود.

دکتر طيب غفاري با نمايش شيوه هيبريد گيري از پايه‌هاي مادري و پدري گندم گفت: آنچه‌که ما انجام مي‌دهيم هيبريد است، اين مرحله تا اينکه تبديل به رقم و بذر شود 12 سال طول مي‌کشد اما روش ديگري به نام speedbreeding وجود دارد که با استفاده از گلخانه و شرايط کنترل‌شده در استراليا عمل مي‌شود و 6 سال طول مي‌کشد.

دکتر طيب غفاري فعاليت‌هاي توليد هيبريد، بذر و ثبت رقم گندم متناسب با اقليم‌هاي چهارگانه در ايران را اميدوارکننده و پيشرفته خواند و بر اين نکته تأکيد کرد که در سايه تعاملات جهاني و همکاري‌هاي علمي و فني با «سيميت»، کشور ما به يکي از مراکز عمده و تعيين‌کننده توليد بذر تبديل خواهد شد.

90 درصد هيبريد کلزا در کشت و صنعت شهيد رجايي حاصل مي‌شود

مهندس «مخبر دزفولي» کوشنده‌اي پرتلاش و مديري برجسته که مسئوليت اداره کشت و صنعت شهيد رجايي را بر عهده دارد، در گفتگو با خبرنگاران به جنبه‌هاي اقتصادي و صرفه‌جويي ارزي حاصل از تلاش متخصصان اين کشت و صنعت در مورد بذر هيبريد کلزا اشاره کرد و گفت: بذري که ما توليد مي‌کنيم با قيمت تمام‌شده 27 هزار تومان و احتساب 5000 تومان يارانه دولت، 22 هزار تومان در اختيار کشاورزان قرار مي‌گيرد حال‌آنکه نوع ضعيف‌تر آن‌که از خارج مي‌آيد 70 هزار تومان است.

مهندس مخبر دزفولي گفت: گذشته از اين صرفه‌جويي ارزي، اصولا کشور قادر نيست در اين شرايط تنگناهايي که هست کل بذر هيبريدي کلزا را از خارج وارد کند و با توجه به اينکه کلزا يک‌دانه روغني است و ما به روغن نياز داريم در چارچوب سياست‌هاي وزارتخانه بايد بر گسترش توليد بذر هيبريد کلزا تأکيد و دامنه کار را گسترده‌تر کنيم.

توليد بذر آفتابگردان براي اولين بار در ايران

مهندس مخبر دزفولي به خبرنگاران اطلاع داد که الآن داريم روي بذر آفتابگردان کار مي‌کنيم، هم توليد دان و هم توليد بذر و اين اقدام براي اولين بار است که در ايران اتفاق مي‌افتد. وي يادآور شد: در اين کشت و صنعت بحث صادرات بذر را هم داريم و پايلوت کنجد را نيز شروع کرده‌ايم.

انتقال دانش توليد بذر به داخل کشور

مهندس مخبر دزفولي به تاريخچه فعاليت توليد بذر کلزا از سال 80 اشاره کرد و گفت: اين بذر خيلي گران‌قيمت بود، لذا ما به اين نتيجه رسيديم که دانش توليد بذر کلزا را به داخل کشور انتقال دهيم.

وي در تشريح تجارب حاصل‌شده توليد بذر کلزا گفت: اين‌يک کار بسيار دقيق است، مثلا ما با اختلاف 35 روز، کشت والد پدري و مادري را انجام مي‌دهيم، اول مهرماه کشت گونه مادري را انجام مي‌دهيم و 5 آبان ماه گونه پدري را، و والد پدري را هنگام برداشت حذف مي‌کنيم، آنچه‌که برداشت مي‌کنيم والد مادري است. وي از نقش مؤثر زنبورها در انتقال از پدري به مادري يادکرد و گفت: اين موضوع حائز اهميت است و ما از زنبورداران حمايت مي‌کنيم.

نظارت و کنترل کيفي بذر و نهال ضرورتي تعيين‌کننده

بازديد از موسسه ثبت و گواهي بذر و نهال قسمت ديگري از سفر پرتراکم يک‌روزه اعزام خبرنگاران به دزفول بود که در نشستي، مهندس جعفر قاسمي رنجبران رئيس اين موسسه بابيان تاريخچه فعاليت آن گفت: کنترل کيفي بذر و نهال هر کشوري نشانه پيشرفت کشاورزي آن کشور است و ضروري و اجتناب‌ناپذير است که کشاورزان بتوانند نهايت استفاده از پتانسيل ارقام بذر و يا نهال را داشته باشند. وي يادآور شد: اگر روند کنترل کيفي بذر و نهال وجود نداشته باشد رقم خالصي که توليد شود طي زمان دچار ناخالصي مي‌شود و کشاورزان نمي‌توانند بهره‌برداري مقرون‌به‌صرفه‌اي از کار خود داشته باشند.

وي به کليه کشاورزان توصيه کرد از استفاده مکرر و هرسالة بذري که مي‌کارند اجتناب کنند زيرا نتيجه مطلوب براي توليد شما حاصل نمي‌شود. مهندس قاسمي رنجبران گفت: وظيفه اين موسسه به عنوان نهادي دولتي، حفظ چرخه خلوص ژنتيکي و سلامت بذر براي بهبود وضعيت توليد در کشاورزي کشور است.

وي در مورد موسسه ثبت و گواهي بذر و نهال خوزستان گفت: اين واحد استاني بر توليد 70 هزار تن بذر در استان نظارت دارد و براي توليد اين مقدار بذر 24 شرکت در سطح استان فعاليت مي‌کنند.

اين موضوع به دليل توليد مقدار معتنابهي گندم و غلات در استان خوزستان، حائز اهميت است.

بازديد از بزرگ‌ترين واحد توليد قارچ در خاورميانه

در ادامه، بازديد خبرنگاران از واحد توليد قارچ با برند تجاري «قارچ دزفول» صورت گرفت.

سايتي که در تمام استان هاي کشور از جمله تهران به عنوان «هِد مارکتينگ» ملاک قيمت‌گذاري در بازارهاي عمده و توسط خريداران اصلي است، گرچه نقش واسطه‌هايي که از در کارخانه، قارچ دزفول را به صورت انبوه خريداري مي‌کنند، مانند ساير فراورده‌ها و محصولات کشاورزي بسيار است و اين موضوع، گله مندي توليد کننده را در پي دارد اما تلاش هايي براي عرضه مستقيم توليدات اين واحد معظم که ساليانه بالغ‌بر 4 هزار و 600 تن قارچ باقيمت رقابتي توليد مي کند در جريان است.

اين واحد که به آخرين تکنولوژي فرايندهاي مختلف توليد کمپوست و قارچ کشور هلند مجهز است اقتصادي ترين توليد و قيمت تمام‌شده را دارد و توسط 6 برادر، شانه‌به‌شانه هم به عنوان سرمايه‌گذاران اين واحد توليدي اداره مي شود.

توليد 4600 تن قارچ و 800 تن کمپوست

جالب است گفته شود در بدو ورود به اين سايت بزرگ توليد قارچ و کمپوست، ميزبان ما دکتر اسلامي زاده رئيس مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي صفي‌آباد دزفول بود. ايشان در ابتداي سخنانش گفت: اينجا ديگر لباس تحقيقات و کار دولتي را از تن خارج کرده ام و به عنوان يک کارآفرين و سرمايه‌گذار بخش خصوصي با شما همکاران رسانه اي سخن مي‌گويم. دکتر اسلامي زاده به خبرنگاران گفت: ما 6 برادر هستيم که هر کدام در کنار کارهاي مختلفي که داريم فعاليت سرمايه‌گذاري خود را از سال 84 با توليد قارچ به شيوه اي نه‌چندان مدرن و با ظرفيت 600 تن و به نام «قارچ دزفول» آغاز کرديم، در سال 88 به اين نتيجه رسيديم که نمي‌توان با تکنولوژي هاي داخلي، توليدي موفق و مقرون‌به‌صرفه داشت لذا يک برنامه مطالعاتي در کشورهاي مختلف را آغاز کرديم و در هلند به عنوان يک کشور صاحب سبک به اين نتيجه رسيديم که با بهترين شرکت سازنده تجهيزات فراوري کمپوست و قارچ همکاري و اقدام به واردات تجهيزات، دستگاه‌ها، ماشين‌ها و دانش فني آن کنيم.

دکتر اسلامي زاده گفت: براي تامين نقدينگي و حمايت‌هاي مختلف بايد مراتب قدرداني خود را از مهندس طهماسبي معاونت باغباني به جا آوريم که به‌رغم تنگناها، ما را از طريق بانک کشاورزي مورد حمايت قرارداد، ما نيز در انتخاب آخرين استاندارهاي توليد قارچ در دنيا دريغ نکرديم.

دکتر اسلامي زاده به عنوان متخصص مجموعه قارچ دزفول گفت: توليد قارچ 18 کيلو در يک متر مربع صرفه اقتصادي نداشت، ما تلاش کرده و مي‌کنيم به توليد 32 کيلو در متر مربع دست‌يابيم لذا با سرمايه‌گذاري توانستيم 31 سالن را مجهز به آخرين فن‌آوري‌هاي روز کنيم و اين با کمک تسهيلاتي از محل صندوق توسعه ارزي امکان‌پذير شد.

وي يادآور شد که تکنولوژي واردشده کامل است و از 5 فاز فرايند توليد که هم‌اکنون در اروپا انجام مي‌شود ما تا 3 فاز آن را داريم و از کاه کلش و پودر سنگ گچ خام که آناليز مي شود، طبق فرمولي که داريم يک‌تن کربن خالص و 20 کيلو نيتروژن خالص از منابع سلولوزي که پس از آناليز کمپوست فاز 1 به دست مي آيد که قهوه‌اي روشن است و در ادامه در فاز 2 و 3 کاملا پاستوريزه و با تجهيزات تکميلي با 60 درجه دما در 8 ساعت به فاصله 2 تا 3 روز حاصل مي‌شود. تمام مراحل تحت کنترل آزمايشگاه شيمي است.

دکتر اسلامي زاده گفت: ما کمپوست فاز سه رشد يافته را، هم براي کار خودمان استفاده مي‌کنيم و هم مازاد آن را به ساير واحدها مي‌فروشيم، 320 نفر اشتغال ثابت ايجاد کرده ايم و توليد قارچ ما نيز توسط خريداران عمده از در کارخانه در سراسر کشور توزيع مي‌شود. وي گفت: توليد بذر قارچ ما با دقت و دانش روز حاصل مي‌شود و از نظر فرايند توليد که در کشور و ساير واحدها 60 روزه است ما 45 روز انجام مي‌دهيم و 15 روز جلوتر هستيم و به ازاي هر تن کمپوست 8 کيلو بذر قاطي مي‌کنيم.

توليد قارچ با مدرن ترين تکنولوژي و قيمت کمتر

اين شيوه، قيمت تمام‌شده ما را کاهش داده و رقابتي مي‌کند و اين يک مزيت قابل اتکا در بازار به شمار مي‌رود.

دکتر اسلامي زاده به هنگام بازديد از سالن ها مختلف توضيحات کامل علمي در اختيار خبرنگاران قرارداد که نشان مي داد اين واحد توليد قارچ بر اساس دانش روز و بهره‌گيري از تجارب علمي اداره مي شود. گفتني است به هنگام حضور خبرنگاران در دفتر «قارچ دزفول» استاد هلندي که براي آموزش بخش فني کارخانه در ايران به سر مي‌برد در جمع خبرنگاران حاضر شد و به گفتگوي صميمانه و بدون تکلف با آنان پرداخت و گفت: مردم ايران مهمان‌نواز هستند دزفولي‌ها هم مهربان‌اند و هم بسيار مهمان‌نواز و آرزوي موفقيت براي سرمايه‌گذاران اين شرکت کرد.

سبزي و صيفي مرغوب دزفول به روسيه صادر مي‌شود

در ساعات پاياني روز، خبرنگاران به گفتگو با مهندس طاهري کارآفريني که با کمترين امکانات بسته‌بندي، با تلاش بسيار و استخدام تعداد قابل توجهي کارگر که غالبا خانم‌ها بودند يک سايت بسته‌بندي صيفي و سبزي با عنوان «اکسين دز» براي کشورهاي اطراف و روسيه ايجاد کرده بود و در ابتکاري جالب، اسامي تمامي خبرنگاران رسانه هاي حاضر را در پلاکاردي نوشته و در محل مصاحبه رسانه اي نصب و به آنان خوش‌آمد گفته بود و براي اولين بار بود که يک واحد توليدي به‌جاي ذکر نام مسئولان بازديدکننده پلاکاردهايي با ذکر اسمي رسانه ها و خبرگزاري‌ها از جمله دو مجله تخصصي را در بدو ورود نصب مي‌کرد. مهندس طاهري طرف روسي خود را نيز به اين نشست آورده و بحث در مورد بازار روسيه و محصولات کشاورزي ايران با طرف روسي که مترجم زبده‌اي وي را نيز همراهي مي‌کرد بالا گرفت و گفتمان مفيدي در مورد چگونگي نفوذ بيشتر کالاهاي ايراني به روسيه به ميان آمد. در اين نشست خبري مهندس طاهري از نبود کارتن و لفاف‌هاي مختلف براي نگهداري چند روزه صيفي سبزي و تره‌بار تا رسيدن به بازارهاي هدف در روسيه گلايه کرد و تقاضا کرد که مراکز دانشگاهي و تحقيقاتي فکري براي اين مشکل اصلي و بازدارنده براي صدور صيفي و سبزي بکنند زيرا اين عرصه يکي از فعاليت‌هاي صادراتي ارزآور براي کشور به شمار مي‌رود.

در جمع‌بندي نهايي بايد گفت؛ حوزه گسترش کشاورزي حفاظتي، کشت چغندر پاييزه و به‌کارگيري بذرهاي رسمي و نظارت‌شده همچنين صادرات محصولات کشاورزي نياز مبرم به اطلاع‌رساني و ترويج دارد و حتما بايد در کنار اهداف بلند مدت مورد نظر به‌ويژه کشاورزي حفاظتي ستادي براي فرهنگ‌سازي در ميان کشاورزان با ابزارهاي مختلف مطبوعاتي و رسانه به وجود آيد.