از «مزرعه تا سفره»؛ روایت دامپزشکی از امنیت غذایی در روزهای بحران
رفیعیپور: دامپزشکی پشتیبان تولید است و اجازه نمیدهیم بحران به سفره مردم برسد
دوشنبه، ۲۱اردیبهشتماه
تهران- کاج پرس
دیروز یکشنبه بیستم اردیبهشت، جمعی از خبرنگاران حوزه کشاورزی و امنیت غذایی به دعوت سازمان دامپزشکی کشور از مجتمع صنایع غذایی «مهیا پروتئین» در پاکدشت ورامین بازدید کردند؛ بازدیدی که فراتر از یک تور رسانهای و صنعتی، به نشستی مفصل درباره امنیت غذایی، کنترل بیماریهای دامی، تابآوری زنجیره تولید و نقش صنایع فرآوری در کاهش ضایعات تبدیل شد.
در جریان این بازدید، دکتر علیرضا رفیعیپور معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان دامپزشکی کشور، در جمع خبرنگاران با تشریح اقدامات دامپزشکی در حوزه سلامت دام، طیور و آبزیان، بر نقش این سازمان در پشتیبانی از تولید و تضمین سلامت غذا تأکید کرد و گفت: «دامپزشکی فقط درمان دام نیست؛ دامپزشکی یعنی حفاظت از تولید، امنیت غذایی و سلامت مردم».
او در ابتدای سخنان خود با گرامیداشت یاد شهدای کشور، نیروهای نظامی، مدافعان امنیت و مردم غیرنظامی که در حوادث و بحرانهای اخیر جان خود را از دست دادهاند، از خبرنگاران به دلیل حضور در میدان اطلاعرسانی قدردانی کرد و گفت رسانهها نقش مهمی در انتقال واقعیتهای تولید و امنیت غذایی به جامعه دارند.
رفیعیپور با اشاره به اینکه بخش بزرگی از امنیت غذایی کشور به تولید محصولات دامی وابسته است، افزود: «گوشت قرمز، مرغ، تخممرغ، شیر، لبنیات، آبزیان و عسل سهم بسیار بالایی در سبد غذایی مردم دارند و استمرار تولید این محصولات بدون وجود شبکه گسترده بهداشتی و نظارتی دامپزشکی ممکن نیست».
او گفت امروز مردم زمانی که وارد فروشگاهها میشوند، محصولات مختلف پروتئینی را بهوفور مشاهده میکنند؛ اما پشت این فراوانی، زنجیرهای پیچیده از تولید، نظارت، واکسیناسیون، کنترل بیماریها و پشتیبانی فنی قرار دارد که بخش مهمی از آن توسط سازمان دامپزشکی انجام میشود.
دامپزشکی؛ خط مقدم امنیت غذایی
رئیس سازمان دامپزشکی کشور با تأکید بر اینکه دامپزشکی در خط مقدم امنیت غذایی قرار دارد، اظهار کرد: «شاید بسیاری از مردم تصور کنند دامپزشکی فقط به درمان دامها مربوط است، اما واقعیت این است که دامپزشکی یکی از مهمترین ارکان حفظ سلامت جامعه و پایداری تولید محسوب میشود».
او توضیح داد که سازمان دامپزشکی از مرحله تولید نهادههای دامی تا زمان عرضه محصول به مصرفکننده در زنجیره حضور دارد و وظایف گستردهای را بر عهده گرفته است.
به گفته رفیعیپور، واکسیناسیون دامها، رصد و پایش بیماریها، نمونهبرداریهای آزمایشگاهی، کنترل جابهجایی دام، نظارت بر کشتارگاهها، پایش مراکز بستهبندی و فرآوری، کنترل بهداشتی صادرات و واردات و همچنین تأمین واکسن و دارو، بخشی از مسئولیتهای دامپزشکی در کشور است.
او افزود: «اگر در یک واحد دامداری بیماری کنترل نشود، آثار آن فقط محدود به همان دامداری نمیماند؛ میتواند تولید یک منطقه یا حتی امنیت غذایی کشور را تحت تأثیر قرار دهد».
رئیس سازمان دامپزشکی با اشاره به بیماریهای مشترک میان انسان و حیوان گفت: «بیش از ۸۰۰بیماری مشترک بین انسان و حیوان وجود دارد و کنترل این بیماریها مستقیماً با سلامت جامعه ارتباط دارد. هر اقدامی که در دامپزشکی انجام میشود، در نهایت به سلامت مردم منتهی خواهد شد».
او تأکید کرد که پیشگیری در حوزه دامپزشکی، بسیار کمهزینهتر از درمان و جبران خسارت است و افزود: «هر واحد سرمایهگذاری در حوزه پیشگیری، چندین برابر از خسارتهای اقتصادی و بهداشتی جلوگیری میکند».
رفیعیپور با اشاره به همکاری گسترده بخش خصوصی و دولتی در حوزه دامپزشکی گفت: «اگر امروز شبکه دامپزشکی کشور فعال است، بخش مهمی از آن به دلیل حضور دامپزشکان، آزمایشگاهها، تولیدکنندگان واکسن، مراکز درمانی و فعالان بخش خصوصی است که در کنار دولت فعالیت میکنند».
او همچنین بر اهمیت پدافند غیرعامل در حوزه دامپزشکی تأکید کرد و گفت در شرایط بحران، جنگ، تحریم یا بروز بیماریهای فراگیر، دامپزشکی یکی از بخشهایی است که باید بهصورت شبانهروزی فعال بماند تا اختلالی در تولید غذا ایجاد نشود.
تب برفکی؛ بحرانی که مهار شد
رئیس سازمان دامپزشکی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع بیماری تب برفکی اشاره کرد و آن را یکی از مهمترین چالشهای سال گذشته حوزه دام دانست.
او توضیح داد که سویه جدیدی از این بیماری وارد منطقه شده بود و میتوانست خسارتهای سنگینی به دامداران وارد کند، اما با اقدام سریع دامپزشکی، بیماری در مدت حدود سه ماه کنترل شد.
رفیعیپور گفت: «اگر تب برفکی کنترل نمیشد، علاوه بر خسارت مستقیم به دامداران، بازار گوشت و تولید کشور نیز دچار بحران میشد.»
او افزود که برای کنترل این بیماری، برنامه گسترده واکسیناسیون، قرنطینه، کنترل جابهجایی دام و پایش میدانی اجرا شد و نیروهای دامپزشکی در سراسر کشور بهصورت شبانهروزی درگیر مهار بیماری بودند.
به گفته او، در برخی استانها اکیپهای دامپزشکی به مناطق دورافتاده اعزام شدند تا عملیات واکسیناسیون و کنترل بیماری بدون وقفه انجام شود.
رئیس سازمان دامپزشکی همچنین از کاهش چشمگیر بسیاری از بیماریهای دامی در کشور خبر داد و گفت: «در سال ۱۴۰۳و ماههای ابتدایی سال جاری، کانون برخی بیماریهای استراتژیک دام بین ۳۵تا ۵۵درصد کاهش یافته است».
او در ادامه به وضعیت بیماریهای طیور اشاره کرد و افزود: «در حوزه آنفلوانزای فوق حاد پرندگان نیز وضعیت بسیار بهتر شده و تنها یک کانون روستایی گزارش شده است».
رفیعیپور تأکید کرد که کنترل بیماریها فقط به معنای حفظ سلامت دام نیست، بلکه مستقیماً با اقتصاد کشور، اشتغال و قیمت مواد غذایی در ارتباط است.
او گفت: «وقتی بیماری کنترل میشود، تولیدکننده آسیب نمیبیند، عرضه کاهش پیدا نمیکند و بازار دچار تنش نمیشود».
چگونه صنایع فرآوری ضایعات را کاهش میدهند؟
رئیس سازمان دامپزشکی در ادامه سخنان خود به نقش صنایع فرآوری در تکمیل زنجیره تولید اشاره کرد و گفت مراکزی مانند مجتمع «مهیا پروتئین» صرفاً یک کارخانه بستهبندی نیستند، بلکه بخشی از ساختار امنیت غذایی کشور محسوب میشوند.
او توضیح داد که صنایع فرآوری موجب میشوند محصولات دامی با استانداردهای بهداشتی بهتر، ماندگاری بیشتر و ارزش افزوده بالاتر به دست مصرفکننده برسند.
رفیعیپور افزود: «در گذشته بسیاری از ضایعات محصولات دامی دور ریخته میشد، اما امروز بخش بزرگی از این مواد دوباره وارد چرخه تولید میشوند و به محصولات جدید تبدیل میشوند».
او با اشاره به اهمیت کاهش ضایعات غذایی گفت: «هر میزان کاهش ضایعات، به معنای صرفهجویی در آب، نهاده، انرژی و سرمایه ملی است.»
به گفته رئیس سازمان دامپزشکی، صنایع فرآوری باعث میشوند حتی بخشهایی که در گذشته بلااستفاده بودند، امروز در تولید محصولات جانبی، خوراک دام، مکملها یا محصولات صنعتی مورد استفاده قرار گیرند.
او ادامه داد: «امروز دنیا به سمت حداکثر بهرهوری حرکت کرده و ما هم باید از هر بخش محصول، بهترین استفاده اقتصادی و صنعتی را داشته باشیم».
رفیعیپور همچنین به نقش این صنایع در تنظیم بازار اشاره کرد و گفت فرآوری و بستهبندی استاندارد باعث میشود محصولات با کیفیت بهتر و ماندگاری بیشتر به بازار عرضه شوند و امکان ذخیرهسازی و توزیع مناسب نیز فراهم شود.
او افزود که توسعه صنایع غذایی در کشور طی سالهای اخیر شتاب گرفته و بسیاری از واحدهای تولیدی امروز با فناوریهای جدید فعالیت میکنند.
از یک مرغ، ۷۰۰محصول
رئیس سازمان دامپزشکی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به پیشرفت صنایع تبدیلی در جهان گفت: «امروز در برخی کشورها از یک مرغ تا ۷۰۰محصول مختلف تولید میشود».
او این موضوع را نشانه تحول فناوری و توسعه صنایع غذایی دانست و گفت: «این یعنی تقریباً هیچ بخشی از محصول اولیه دور ریخته نمیشود.»
رفیعیپور توضیح داد که علاوه بر گوشت مرغ، بخشهای مختلف دیگر نیز در صنایع غذایی، دارویی، آرایشی، خوراک دام و حتی صنایع شیمیایی مورد استفاده قرار میگیرند.
او افزود: «کشورهایی که در صنایع تبدیلی پیشرفته هستند، از کمترین میزان مواد اولیه، بیشترین ارزش افزوده را ایجاد میکنند».
به گفته او، حرکت به سمت توسعه صنایع فرآوری و تبدیلی میتواند نقش مهمی در افزایش درآمد تولیدکنندگان و کاهش وابستگی اقتصادی داشته باشد.
رئیس سازمان دامپزشکی همچنین گفت ایران نیز در سالهای اخیر در این حوزه پیشرفت قابل توجهی داشته و بسیاری از کارخانههای صنایع غذایی کشور اکنون با استانداردهای قابل قبول جهانی فعالیت میکنند.
او تأکید کرد که توسعه این صنایع، علاوه بر ایجاد اشتغال، میتواند قدرت صادراتی کشور را نیز افزایش دهد.
صادرات؛ ظرفیتی که هنوز کامل فعال نشده
رفیعیپور در ادامه سخنان خود به ظرفیتهای صادراتی محصولات دامی ایران اشاره کرد و گفت بسیاری از محصولات تولیدی کشور از کیفیت مطلوبی برخوردارند و امکان رقابت در بازارهای جهانی را دارند.
او افزود: «در حوزه لبنیات، آبزیان، مرغ، تخممرغ و برخی فرآوردههای پروتئینی، ظرفیت صادراتی قابل توجهی وجود دارد».
به گفته رئیس سازمان دامپزشکی، تولیدکنندگان ایرانی در سالهای اخیر توانستهاند کیفیت محصولات را ارتقا دهند و در برخی حوزهها استانداردهای بینالمللی را رعایت کنند.
او در عین حال تأکید کرد که هنوز همه ظرفیت صادراتی کشور فعال نشده و برخی مشکلات زیرساختی، مالی و تجاری مانع توسعه کامل صادرات است.
رفیعیپور گفت: «هر میزان صادرات افزایش پیدا کند، هم ارزآوری بیشتری برای کشور ایجاد میشود و هم تولیدکننده انگیزه بیشتری برای ارتقای کیفیت خواهد داشت».
او همچنین بر اهمیت نظارتهای بهداشتی در صادرات تأکید کرد و گفت یکی از وظایف دامپزشکی، صدور گواهیهای بهداشتی و کنترل استانداردهای لازم برای صادرات محصولات دامی است.
به گفته او، بسیاری از کشورها حساسیت بالایی نسبت به سلامت محصولات غذایی وارداتی دارند و رعایت استانداردهای دامپزشکی برای حضور در بازارهای جهانی ضروری است.
جنگ، تحریم و تابآوری تولید
رئیس سازمان دامپزشکی در بخش پایانی سخنان خود به شرایط اقتصادی و سیاسی سالهای اخیر اشاره کرد و گفت تولیدکنندگان ایرانی در حوزه دام، طیور و آبزیان در شرایط دشوار تحریم و محدودیتهای اقتصادی توانستهاند تولید را حفظ کنند.
او دامداران، مرغداران، زنبورداران و آبزیپروران را از ارکان اصلی امنیت غذایی کشور دانست و گفت اگر این فعالان اقتصادی در میدان تولید باقی نمیماندند، کشور با مشکلات جدی در تأمین غذا مواجه میشد.
رفیعیپور افزود: «در بسیاری از بحرانهای جهانی، نخستین بخشی که آسیب میبیند امنیت غذایی است، اما در کشور ما با وجود همه فشارها، زنجیره تولید متوقف نشد».
او گفت امروز فروشگاههای کشور مملو از محصولات پروتئینی است و این موضوع نتیجه تلاش مشترک تولیدکنندگان، صنایع غذایی، شبکه حملونقل، نظام توزیع و دستگاههای نظارتی است.
رئیس سازمان دامپزشکی همچنین به وضعیت صنعت آبزیپروری اشاره کرد و گفت: «در حوزه میگو، برخی بیماریهای مهم مانند وایت اسپات به صفر رسیده و تولید میگو در سال گذشته به حدود ۷۵هزار تن رسید که رکورد قابل توجهی محسوب میشود».
او افزود که کنترل بیماریها در صنعت آبزیان باعث افزایش تولید، کاهش تلفات و توسعه صادرات شده است.
رفیعیپور در پایان سخنان خود تأکید کرد که نظارت دامپزشکی از مزرعه تا سفره ادامه دارد و هدف اصلی این سازمان، تضمین سلامت غذا و پایداری تولید در کشور است.
او گفت: «امنیت غذایی فقط به معنای تولید غذا نیست؛ غذایی که تولید میشود باید سالم، کافی، در دسترس و قابل اطمینان باشد و دامپزشکی یکی از مهمترین بخشهایی است که برای تحقق این هدف تلاش میکند».
